Marrëveshja e re mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit për uljen e tensioneve dhe rihapjen e diskutimeve mbi programin bërthamor po krahasohet gjerësisht me Marrëveshjen Bërthamore të vitit 2015 (JCPOA), e arritur gjatë administratës së Barack Obamës.
Ndryshe nga JCPOA, e cila u ndërtua si një paketë e detajuar teknike dhe multilaterale, marrëveshja e re e nënshkruar mes ish-presidentit amerikan Donald Trump dhe presidentit iranian Masud Pezeshkian shihet më shumë si një kornizë fillestare sesa një dokument përfundimtar.
Sipas analizave të ekspertëve, dallimi kryesor qëndron në nivelin e detajeve dhe mekanizmat e verifikimit. JCPOA përfshinte kufizime të qarta mbi pasurimin e uraniumit, reduktimin e rezervave dhe inspektime të zgjeruara nga Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike (IAEA), ndërsa marrëveshja e re lë shumë çështje ende për negociata në fazën e ardhshme.
Një tjetër element dallues është qasja ndaj sanksioneve. Ndërsa në JCPOA heqja e sanksioneve ishte e lidhur drejtpërdrejt me verifikimin e zbatimit të marrëveshjes, në kornizën e re parashikohet heqje e menjëhershme e disa sanksioneve, ndërsa pjesa tjetër varet nga hapat konkretë të Teheranit, përfshirë uljen e nivelit të pasurimit të uraniumit.
Ekspertët theksojnë gjithashtu se situata aktuale është më e ndërlikuar sesa në vitin 2015, pasi programi bërthamor iranian ka avancuar ndjeshëm, ndërsa besimi mes palëve është dëmtuar nga tërheqja e SHBA-së nga JCPOA në vitin 2018 dhe nga përshkallëzimet ushtarake të viteve të fundit.
JCPOA, e mbështetur nga SHBA, Irani, Rusia, Kina, Britania, Franca dhe Gjermania, parashikonte reduktimin e 98 për qind të rezervave të uraniumit të pasuruar nga Irani dhe kufizime të rrepta mbi centrifugat, në këmbim të heqjes së sanksioneve ekonomike ndërkombëtare.
Në kontrast, marrëveshja e re nuk trajton në mënyrë të drejtpërdrejtë çështje të tjera të ndjeshme si programi raketor i Iranit apo roli i tij rajonal, gjë që ka ngjallur kritika nga disa ligjvënës dhe analistë në SHBA.
Sipas vëzhguesve ndërkombëtarë, negociatat e reja pritet të jenë më komplekse dhe teknike, ndërsa afati i vendosur prej 60 ditësh mund të zgjatet në varësi të ecurisë së bisedimeve dhe zhvillimeve në terren.
Në këtë kontekst, marrëveshja aktuale shihet më shumë si një përpjekje për stabilizim afatshkurtër, ndërsa JCPOA mbetet referenca kryesore për mënyrën se si është trajtuar më parë çështja bërthamore iraniane në nivel ndërkombëtar.
Sinjali – aty ku e vërteta flet para lajmit!